Η εμφάνιση του σουρεαλισμού

Η εμφάνιση του σουρεαλισμού

Η εμφάνισή του σουρεαλισμού συνδέεται άμεσα με τις επιπτώσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ελευθερία του ατόμου αποτελεί τον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο θα τεθούν οι βάσεις του νέου κινήματος. Τα όνειρα, η φαντασία, το τυχαίο και η απελευθέρωση της γλώσσας είναι μερικά από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν τους σουρεαλιστές, οι οποίοι επιθυμούν άμεσα την αλλαγή του υπάρχοντος κόσμου. Η εναντίωση σε κάθε είδους μιλιταρισμό αλλά και στην αναπτυσσόμενη τεχνοκρατία οδήγησε στο να εγκαινιαστεί το 1924 το κίνημα του σουρεαλισμού με το “ Μανιφέστο” του Αντρέ Μπρετόν. [1]

Ο Αντρέ Μπρετόν γίνεται το επίκεντρο του θαυμασμού. Στα μάτια των νέων συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία που συνθέτουν έναν “οδηγητή”: τον φανατισμό για την ελευθερία και την αίσθηση αυτού που κάνει την καρδιά να χτυπάει πιο δυνατά. [2] Όπως δήλωσε ο ίδιος ο Μπρετόν ''ο υπερρεαλισμός σαν οργανωμένο κίνημα, γεννήθηκε στα πλαίσια μιας μεγάλης επιχείρησης με στόχο τη γλώσσα''. Εκείνο που πρώτο αμφισβητήθηκε ήταν η αντινομία γραπτού και προφορικού λόγου. Γι' αυτό το σκοπό επινοήθηκε η αυτόματη γραφή. Επιδίωκε να απογυμνώσει τη σκέψη και να θέσει το πνεύμα αντιμέτωπο με τη μύχια αλήθεια του. Οι λέξεις για τον Μπρετόν είναι δημιουργοί ενέργειας. Από τον ελεύθερο συνδυασμό τους μπορούσε να περιμένει κανείς τα πάντα. Ένα άλλο στοιχείο που χαρακτηρίζει την αυτόματη γραφή είναι η εντατική παραγωγή εικόνων.[3] Ως κληροδότημα του παλαιότερου κινήματος του Νταντά υπήρξε προσέλκυση μελών από τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ελβετία και τις ΗΠΑ. Το Νταντά αποτέλεσε απάντηση στη φρίκη του πολέμου. Ανάλογα και ο σουρεαλισμός ήταν αντίθετος σε κάθε είδους μιλιταρισμό. Παρ΄ όλα αυτά ο σουρεαλισμός εξελίχθηκε σε εικαστικό κίνημα, καθώς οι απαρχές του ήταν λογοτεχνικές. Το Νταντά αντιθέτως ήταν εξ αρχής ένα εικαστικό κίνημα. Επιπλέον δεν ασπάστηκαν όλοι οι ντανταϊστές τον σουρεαλισμό, όπως π.χ. Ο Ντυσάν και ο Πικαμπιά, αλλά ούτε όλοι οι σουρρεαλιστές δεν προέρχονται από το Νταντά. Επιπλέον ενώ αρχικά οι καλλιτέχνες του σουρεαλισμού ήταν επηρεασμένοι από τις αυτόματες γραφές του Νταντά στη πορεία επικεντρώθηκαν στην απόδοση εικόνων του υποσυνείδητου.

Το σουρεαλιστικό κίνημα αποτέλεσε σημείο έρευνας και έκφρασης όχι μόνο για τους άνδρες αλλά και για το γυναικείο φύλλο. Διακεκριμένες γυναίκες, ασχολούμενες με τις τέχνες, ενεπλάκησαν και εκφράστηκαν μέσω του συγκεκριμένου κινήματος το οποίο στόχευε στην ανατροπή των δομών της αστικής ιδεολογίας και του ουμανιστικού πολιτισμού Θα μπορούσαμε να πούμε πως ανακάλυψαν ακόμη και τη πραγματική τους ταυτότητα. Μερικές από αυτές είναι οι εξής: Valentine Hugo, Leonor Fini, Unica Zurn, Lee Miller, Leonora Carrington, Nelly Kaplan, Claude Cahun, Joyce Mansour, Gisèle Prassinos, Meret Oppenhei, Toyen, Jacqueline Lamba, Valentine Penrose, Annie Le Brun, Ithell Colquhoun, Dorothea Tanning και η Key Sage,[4] η δράση της οποίας αποτελεί το ερευνητικό πεδίο της παρούσας εργασίας.

---

[1] Πέγκυ Κουνενάκη. (2003, Φεβρουάριος 23).  Ελληνικός Υπερρεαλισμός. Η Καθημερινή. σ 3

[2] Μπρετόν Αντρέ. (1983).  Μανιφέστα του Σουρρεαλισμού. Αθήνα-Γιάννινα. Δωδώνη

[3] Αλεξαντριάν Σαράν, (1986). Αντρέ Μπρετόν. Αθήνα. Θεμέλιο

[4] Σπυριδοπούλου Μαρία. Λίστα γυναικών Σουρεαλιστριών. Unpublished manuscript . Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, Σχολή Καλών Τεχνών, Τμήμα Θεατρικών Σπουδών